fbpx
tel. 52 335 01 70email: kontakt@onkodietetyka.pl Facebook

Poczucie własnej wartości mężczyzny chorego na nowotwór

Trudno być mężczyzną we współczesnym świecie. Z jednej strony wciąż obowiązują nas biologiczne normy wynikające z ewolucyjnej przeszłości ludzkiego gatunku – mamy być zatem silni, zdeterminowani, odważni, waleczni i ambitni, z drugiej natomiast zmiany cywilizacyjne wymuszają odkrywanie w sobie archetypu kobiety – wrażliwość, komunikacja, empatia, relacyjność. Wielu socjologów mówi nawet o kryzysie męskości, zauważając jak trudno nam odnaleźć się w nowej sytuacji. Role społeczne kobiet i mężczyzn coraz bardziej się przenikają, a w wielu obszarach życia na przykład edukacji, kobiety wyraźnie dominują.  

Powyższy problem jest szczególnie wyraźny w sytuacji poważnej choroby. Zmaganie z nowotworem jest szokiem psychicznym i poważnym kryzysem. Pojawia się lęk o zdrowie i życie, co podwyższa poziom stresu. Wiele osób doświadcza też smutku, żalu i gniewu. Zwykle nie wiemy co robić ani jak się zachować, a chaos sprzecznych informacji pogłębia bezradność prowadząc do beznadziei. Ponadto w przypadku mężczyzn bolesne doświadczenia wewnętrzne zderzają się z presją społecznych oczekiwań, bo przecież “chłopaki nie płaczą”, a prawdziwy facet ma być “twardy a nie miękki” W konsekwencji tłumimy w sobie emocje, problemy narastają, a wysoki poziom stresu niszczy nasze zdrowie. Prawdopodobnie dlatego mężczyźni żyją średnio 9 lat krócej niż kobiety. Zdecydowanie częściej popełniają też samobójstwa, co wynika z braku umiejętności radzenia sobie z emocjami i niezdrowymi reakcjami na stres – agresja, alkohol, konflikty z bliskimi.  

Rak prostaty

Szczególnie niebezpieczne psychologicznie są nowotwory atakujące atrybuty archetypu mężczyzny na przykład rak prostaty. Wtedy pojawia się wstyd, bezsilność i poczucie izolacji, Bardzo trudno jest rozmawiać z bliskimi na tak drażliwe tematy, co może powodować konflikty i jeszcze większy stres. W takich momentach umysł bombarduje nas bolesnymi myślami podważającymi męskość, co prowadzi do frustracji obniżając poczucie wartości. Stereotypowy polski mężczyzna poszuka ukojenia w alkoholu, pogłębiając izolacje, by za wszelką cenę uniknąć konfrontacji z trudnymi i niezrozumiałymi uczuciami. Z oczywistych względów zarysowana powyżej droga prowadzi donikąd. W najlepszym razie podwyższy poziom stresu, pogorszy stan zdrowia i osłabi relacje, ale może też bardzo obniżyć jakość życia i odebrać szansę na powrót do zdrowia.  

Jak zbudować zdrowe poczucie wartości? 

W aspekcie poczucia wartości zarówno trendy ewolucyjne jak i wzorce kulturowe mogą działać na naszą niekorzyść. Jeśli założymy, że istnieje określony wzorzec męskości, który należy zrealizować, automatycznie wchodzimy w schemat porównań i każde odstępstwo od normy poddaje w wątpliwość naszą wartość.  

1. Przewartościowanie wzorca męskości 

Bardzo ważne jest wiec zadanie sobie pytania 

“Czym dla mnie jest męskość?” 

Interesującym ćwiczeniem ułatwiającym poznanie swoich myśli i przekonań jest stworzenie mapy myśli zgodnie z poniższą instrukcją 

  1. Na środku kartki papieru napisz słowo męskość albo mężczyzna. 
  2. Następnie robiąc odnośniki odpowiedz sobie na następujące pytania: 
    • Co to dla mnie oznacza? 
    • Jakie role pełnię w życiu jako mężczyzna? 
    • W jakich sferach realizuję swoją męskość? 
    • Czym jest dla mnie bycie mężczyzną? 
    • Co świadczy o tym, że jestem mężczyzną? 
  3. Następnie przyjrzyj się poszczególnym odpowiedziom, zastanawiając się, które są naprawdę Twoje, a które po prostu przyjąłeś bezrefleksyjnie słysząc je tysiące razy z różnych źródeł.

Spójrz na mapę z własnej perspektywy i wykreśl odpowiedzi, które nie wydają Ci się prawdziwe ani sensowne. To co zostało jest Twoim indywidualnym obrazem wzorca męskości. Zastanów się teraz jak takie przekonania wpływają na Twoje życie i zdrowie. Czy trudno je zrealizować? Może powodują stres i niepokój? Spokojnie uświadom sobie w jaki sposób myślenie wpływa na Twoje emocje i zachowania. Jest to dobry moment by rozważyć zmianę pewnych schematów poznawczych, w celu lepszego radzenia sobie z nową sytuacją. Jeśli na przykład bycie prawdziwym mężczyzną kojarzy Ci się z siłą, a obecnie jesteś osłabiony i czujesz się przez to nieprzydatny, pomyśl co tak naprawdę świadczy o sile człowieka.

Możesz znaleźć przykłady osób, które mimo słabości w aspekcie fizycznym, dokonały wielkich rzeczy, a później przełożyć tę refleksje na swoje życie zastanawiając się jak Ty możesz okazywać siłę mimo gorszej kondycji organizmu? Siła może przejawiać się dobrym radzeniem sobie z chorobą, byciem wsparciem dla bliskich, pomaganiem innym chorym w szpitalu, a może właśnie przełamaniem szkodliwego stereotypu i mądrą konfrontacją z bolesnymi emocjami lub szczerą rozmową z bliskimi. Podobnie możesz przewartościować każdy element Twojej wizji męskości, bo każdą wartość można realizować na wiele sposobów. W ten sposób zaczniesz budować zdrowe i stabilne poczucie wartości.

2. Mądre wykorzystanie emocji dla własnego rozwoju 

Dla współczesnego mężczyzny emocje stanowią niefortunny paradoks, ponieważ mamy skłonność do ich unikania, a im mocniej usiłujemy to robić, tym intensywniejszych uczuć doświadczamy, co z kolei wzbudza niepokój jeszcze bardziej napędzając schemat unikania i wypierania. Szkodliwe stereotypy dotyczące konieczności nieokazywania emocji przez mężczyzn sprawiają, że zamykając się na przeżycia wewnętrzne tracimy kontakt z mądrością ciała, które za pośrednictwem emocji informuje nas o ważnych potrzebach. Więcej o roli poszczególnych emocji dowiesz się z artykułu Jak rozumieć emocje?

Możemy w tym punkcie dokonać aktualizacji wzorca męskości, ponieważ tak ważna dla nas skuteczność działania dająca sukces w życiu, w obecnych czasach nie wynika z siły fizycznej, tylko właśnie z dostępu do informacji oraz świadomego ich wykorzystywania. Absurdem jest zadam odcinanie się od darmowego źródła, zawsze aktualnych informacji na temat sytuacji w jakiej się znajdujemy.  

3. Dojrzała komunikacja z bliskimi 

Zetknięcie specyfiki psychologicznej choroby nowotworowej z presją społeczno-kulturową dotyczącą bycia mężczyzną łatwo prowadzi do izolacji. Zderzają się tutaj dwa skrajne odmienne położenia wynikające z różnych ról życiowych. Osoba chora na nowotwór jest postrzegana stereotypowo jako słaba i bezradna, z kolei mężczyzna ma być odważny, skuteczny i zawsze gotowy do działania. Zarysowany powyżej konflikt obniża poczucie wartości, z czym wiąże się poczucie wstydu, gniewu i żalu. Ponadto typowe schematy reagowania sugerują raczej wycofanie niż szukanie wsparcia u bliskich. Wizja rozmowy o emocjach, bolesnych myślach, obawach i wątpliwościach może przerażać bardziej niż sam nowotwór.

W chwilach zwątpienia szczególnie ważne jest zrozumienie roli wsparcia społecznego w leczeniu. Dobre relacje obniżają lęk i stres, są źródłem pozytywnych emocji oraz wsparcia w codziennych sytuacjach. Warto więc przełamać początkowy opór i postarać się otwarcie dzielić trudnymi przeżyciami. Pierwszym etapem może być wspólne spędzanie czasu, ponieważ nawet milcząca obecność wysyła komunikat “Jesteś dla mnie ważny/ważna, możesz na mnie liczyć”. Każdy ma swoje tempo oswajania się z bolesnymi doświadczeniami, dlatego w miarę możliwości stopniowo otwierajmy się na relacje, mając na uwadze, że w ten sposób pomagamy nie tylko sobie, ale też wspieramy bliskich, którzy znając nasze problemy i potrzeby mogą poczuć się pomocni. W tej perspektywie choroba nowotworowa może stać się okazją do wzmocnienia więzi z najbliższymi. 

4. Odbudowa własnej rzeczywistości – role życiowe, hobby, pasje, sens 

Choroba jest zwykle traktowana w kategoriach poważnego kryzysu życiowego. Jest to więc moment, kiedy nasza rzeczywistość rozumiana jako względnie stały rytm funkcjonowania zostaje drastycznie zmieniona. Taka sytuacja z oczywistych względów rodzi trudne emocje, ale jest też szansą na nowy początek. Jeśli potraktujemy czas choroby jako okazję do refleksji możemy lepiej zrozumieć co jest dla nas ważne i stopniowo wprowadzać zmiany wzbogacające całe życie.  

Zastanów się zatem w jakich rolach życiowych obecnie funkcjonujesz i jak możesz się w nich realizować mimo zmian wynikających z choroby. Co robisz w czasie wolnym? Jak pragniesz spędzać czas? Jakie hobby i pasje mógłbyś rozwijać?  

Pamiętaj, że negatywne aspekty nowotworu są jednocześnie możliwością zbudowania na nowo swojej rzeczywistości. Daj więc sobie czas i przestrzeń, a następnie działaj zgodnie z tym, co jest dla Ciebie ważne. 

5. Pielęgnowanie dobrych emocji 

Choroba istotnie zmienia perspektywę poznawczą koncentrując całą uwagę na potencjalnym zagrożeniu dla zdrowia i życia. Jest to naturalny proces uwarunkowany ewolucyjnym instynktem przetrwania, co nie zmienia faktu, że pochłonięcie przez bolesne myśli i emocje obniża drastycznie jakość życie, utrudniając dbanie o zdrowie.

Tymczasem doświadczanie pozytywnych uczuć ułatwia radzenie sobie z problemami, obniża poziom stresu i umożliwia długofalowe planowanie. Szczególnie w trudnym momentach warto świadomie kreować miłe sytuacje, które pomogą Ci poczuć się lepiej i przy okazji wzmocnią Twoje zdrowie. Możesz zrobić listę ulubionych aktywności i zaplanować, co w danym dniu zrobisz dla siebie w celu wywołania pozytywnych emocji. Z czasem dbanie o siebie w tym aspekcie stanie się dobrym nawykiem, który podniesie Twój poziom dobrostanu. 

6. Troska i zrozumienie wobec samego siebie 

Żyjemy w kulturze promującej określony wzorzec sukcesu, w myśl którego wszyscy powinniśmy być młodzi, piękni, bogaci i zawsze uśmiechnięci. Choroba nowotworowa w żadnym razie nie wpisuje się w omawiany schemat myślenia, dlatego zwłaszcza w chwilach kryzysów łatwo popaść w pretensje do samego siebie. Możemy krytykować siebie za to, że odczuwamy strach, nasze ciało nie funkcjonuje tak jak byśmy chcieli, albo nie spełniamy swoich własnych oczekiwań i standardów. Kiedy poczujesz się przytłoczony nadmiarem bolesnych myśli, przypomnij sobie, że 

Gdyby krytyka prowadziła do rozwoju, wszyscy bylibyśmy już idealni 

Zdecydowanie zdrowszą strategią postępowania jest odpuszczenie i danie sobie przestrzeni. Mówiąc kolokwialnie – wyluzuj i zrozum, że w tak trudnej sytuacji masz prawo do gorszych momentów, słabości czy chwili kryzysu. Zadbaj o siebie, daj sobie czas i spokojnie, krok po kroku wprowadzaj drobne zmiany w myśleniu i zachowaniu, bo nikt poza Tobą nie wie czego potrzebujesz. Następnie wykorzystaj wiedzę z wcześniejszych punktów, aby na fundamencie zdrowego poczucia wartości zbudować życie przepełnione poczuciem sensu i spełnienia. 

Bibliografia 

  1. De Walden-Gałuszko K. (2011). Psychoonkologia w praktyce klinicznej. Wydawnictwo Lekarskie PZWL. 
  2. Dorfmüller M. (Ed.). (2011). Psychoonkologia: diagnostyka, metody terapeutyczne. Elsevier, Urban & Partner. 
  3. Hayes S. C., Masuda A., Bissett R., Luoma J., & Guerrero L. F. (2004). DBT, FAP, and ACT: How empirically oriented are the new behavior therapy technologies? Behavior Therapy, 35(1), 35-54.
  4. Holland J. C. (Ed.). (2015). Psycho-oncology. Oxford University Press. 
  5. Dzwonkowska, I. (2011). Współczucie wobec samego siebie (self-compassion) jako moderator wpływu samooceny globalnej na afektywne funkcjonowanie ludzi. Psychologia Społeczna, 6(16), 49-66.
  6. Pace, T. W., Negi, L. T., Adame, D. D., Cole, S. P., Sivilli, T. I., Brown, T. D., … & Raison, C. L. (2009). Effect of compassion meditation on neuroendocrine, innate immune and behavioral responses to psychosocial stress. Psychoneuroendocrinology, 34(1), 87-98.
  7. Gilbert, P., & Procter, S. (2006). Compassionate mind training for people with high shame and self‐criticism: Overview and pilot study of a group therapy approach. Clinical Psychology & Psychotherapy: An International Journal of Theory & Practice, 13(6), 353-379.
  8. Zimbardo, P. G., Coulombe, N. S., Guzowska-Dąbrowska, M., & Myszkiewicz, I. (2015). Gdzie ci mężczyźni? Wydawnictwo Naukowe PWN SA. 
  9. Carlson M (2017). CBT for psychological well-being in cancer. Wiley Blackwell. 
  10. Fredrickson, B. L. (2001). The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions. American psychologist, 56(3), 218.

mgr Dawid Koliński

mgr Dawid Koliński