fbpx
tel. 52 335 01 70email: kontakt@onkodietetyka.pl Facebook

Witamina D – rola i znaczenie dla organizmu

Szacuje się, że ponad 1 mld ludzi na świecie wykazuje niskie zasoby witaminy D. Witamina D odgrywa istotną rolę w mineralizacji kości i wielu innych procesach metabolicznych w organizmie ludzkim, w tym w homeostazie wapnia i fosforanów. Szczególne znaczenie ma osiągnięcie właściwego stężenia 25-hydroksywitaminy D [25(OH)D] w surowicy, jako głównego metabolitu charakteryzującego stan zaopatrzenia w witaminę D. Dlatego tak istotne jest dobranie odpowiedniego parametru i metody oznaczania tego składnika w surowicy.

W Polsce, ze względu na położenie geograficzne, istnieje ograniczona możliwość uzyskania zalecanego stężenia 25(OH)D w surowicy krwi poprzez efektywną skórną syntezę witaminy. Uzyskane dane dokumentują występowanie deficytu witaminy D w 67,5% populacji polskich miast powyżej 300tys mieszkańców, zaś deficytu i niedoboru ujętych w populacji badanej łącznie – w 90,3% populacji badanej. Jednocześnie okazuje się, że zaledwie 9,6% populacji posiada wystarczające w kontekście potrzeb fizjologicznych (należne) stężenia 25(OH)D >30 ng/ml.

Rola witaminy D w nowotworach

Jeśli chodzi o rolę witaminy D w nowotworach i działaniu układu odpornościowego, to jej receptory występują w komórkach B oraz T, a aktywność tych komórek immunologicznych może rosnąć albo maleć zależnie od obecności tej substancji. To oznacza, że witamina D moduluje reakcje zarówno wrodzonych, jak i adaptacyjnych mechanizmów immunologicznych, przez co jest niezwykle przydatna jako regulator równowagi Th1-Th2.

Poniżej klika przykładów, które wskazują na chemioprewencję różnorodnych schorzeń nowotworowych związanych z aktywnością biologiczną witaminy D.

Badanie Lappe  i wsp. (randomizowane) przeprowadzone zostało w grupie 1179 kobiet powyżej 55 roku życia, które podzielono na 3 grupy i zastosowano suplementację: 1 grupa – placebo, 2 grupa – wapń (1400-1500 mg/dzień), 3 grupa – wapń i witamina D3 (1400-1500 mg Ca i 1100 IU witaminy D3 dziennie). Suplementacje stosowano przez 12 miesięcy w tych samych dawkach, a następnie oceniano zmniejszenie ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej (wszystkie typy nowotworów).

Wynik: Wykazano, że zmniejszenie ryzyka zachorowania na chorobę nowotworową zmniejszyło się o 60% w grupie kobiet przyjmujących suplementację skojarzoną, czyli wapń + witamina D3 w porównaniu do grupy przyjmującej placebo.

Następnie badacze w metaanalizie (czyli porównaniu kilku badań) wykazali, że u osób u których stężenie 25-hydroksy witaminy D (25(OH)D) w osoczu wynosiło powyżej 33 ng/mL o 50% spada ryzyko zachorowania na nowotwór jelita grubego, w porównaniu do uczestników, których stężenie witaminy D wynosiło ≤12 ng/mL. Pozwoliło to sformułować wnioski, że dzienne spożycie 1000-2000 IU witaminy D3 ma istotne znaczenie w chemioprewencji raka jelita grubego.

W kolejnym z badań kliniczno-kontrolnych dowiedziono, że niskie stężenie witaminy D (w osoczu) związane było z zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworu odbytnicy, bez względu na płeć. Stwierdzono, że osoby z już zdiagnozowanym rakiem odbytnicy w porównaniu do innych grup miały najniższe stężenia witaminy D zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn (kolejno: 20,6 ng/ml, 24,3 ng/ml).

Wnioski z podsumowania dwóch badań obserwacyjnych wskazują na pozytywny wpływ suplementacji witaminą D3 (2000 IU/dzień) oraz jednoczesną ekspozycję na promienie słoneczne (12 minut) na zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka piersi o połowę. Badanie zostało przeprowadzone w grupie prawie 2 tysięcy kobiet i osiągnięto u nich stężenie 25-hydroksy witaminy D (25(OH)D) w surowicy krwi wynoszące 52 ng/ml.

Z kolejnej pracy przeglądowej wynika, że większe stężenie witaminy D może wykazywać działanie ochronne przed rozwojem raka trzustki i wpływ na to ma wiele różnych mechanizmów ochronnych.  Kilka z nich to hamowanie proliferacji (podziałów), indukcja apoptozy (zaprogramowanej śmierci komórek), działanie antyangiogenetyczne, przeciwzapalne, indukujące różnicowanie w komórkach oraz immunomodulujące. Podobne wnioski wyciągnęli inni badacze, którzy przez 16 lat obserwowali wpływ stężenia witaminy D na nowotwory trzustki. Autorzy badań wykazali obniżenie ryzyka zachorowania na raka trzustki o 41% w grupie spożywającej powyżej 600 IU witaminy D, w porównaniu do grupy spożywającej poniżej 150 IU/dzień tego składnika pokarmowego. 

Pewne nawyki, takie jak palenie papierosów, picie alkoholu, czy siedzący tryb życia, przyczyniają się do rozregulowania mechanizmów immunologicznych. Konwencjonalne terapie nowotworowe, czyli chemio i radioterapia także znacznie osłabiają działanie układu odpornościowego.

Na szczęście układ immunologiczny da się odbudować dzięki racjonalnemu odżywianiu i suplementowaniu odpowiednich składników odżywczych, w tym witaminy D, dlatego tak ważna jest ciągła uważność na produkty i posiłki, które spożywamy każdego dnia.

Źródła witaminy D w diecie: węgorz, łosoś, śledź, szprotki, pstrąg, makrela, żółtko jaja, produkty fortyfikowane witaminą D np. płatki, jogurty. 

Bibliografia

  1. Tsiaras WG, Weinstock MA. Factors influencing vitamin D status. Acta Derm Venereol 2011;91:115-24.
  2. Haroon M, Regan MJ. Vitamin D deficiency: the time to ignore it has passed. Int J Rheum Dis 2010;13:318-23.
  3. Holick MF. Sunlight and vitamin D for bone health and prevention of autoimmune diseases, cancers, and cardiovascular disease. Am J Clin Nutr 2004;80:1678-88
  4. Czerwiński E., Kumorek A. Upadki, witamina D i złamania. Postępy Nauk Med. 2012; 25: 226–231.
  5. Lappe JM, Travers-Gustafson D, Davies KM, et al. Vitamin D and calcium supplementation reduces cancer risk: results of a randomized trial. Am J Clin Nutr 2007, 85(6): 1586-1591.
  6. Gorham ED, Garland CF, Garland FC, et al. Optimal vitamin D status for colorectal cancer prevention: a quantitative meta analysis. Am J Prev Med 2007, 32(3): 210-216.
  7. Otani T, Iwasaki M, Inoue M, et al. Plasma vitamin D and risk od colorectal cancer: the Japan Public Health Center-Based Prospective Study. Br J Cancer 2007, 97: 446-451.
  8. Garland CF, Gorham ED, Mohr SB, et al. Vitamin D and prevention of breast cancer: pooled analysis. J Steroid Biochem Mol Biol 2007, 103(3-5): 708-711.
  9. Bulathsinghala P, Syrigos KN, Saif MW. Role of vitamin D in the prevention of pancreatic cancer. J Nutr Metab 2010, 2010: 721365.
  10. Skinner HG, Michaud DS, Giovannucci E, et al. Vitamin D intake and the risk for pancreatic cancer in two cohort studies. Cancer Epidemiol Biomarkers Prev 2006, 15(9): 1688-1695.
  11. Zalega, J., & Szostak-Węgierek, D. (2013). Żywienie w profilaktyce nowotworów. Część II. Składniki mineralne, witaminy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, probiotyki, prebiotyki. Problemy Higieny i Epidemiologii, 94, 50-58. 

dr n. med. Joanna Sikora

dr n. med. Joanna Sikora